Проблеми на предгръцкия езиков субстрат

Автори

Ключови думи :

предгръцки субстрат, пеласгийски, Владимир Георгиев, фонетика, етимология

Абстракт

В тази студия се предлага подробен исторически преглед на изследванията на предгръцкия езиков субстрат. Особено внимание е отделено на т.нар. пеласгийска те­ория на Владимир Георгиев, който предполага наличието на индоевропейски субстрат в гръцкия език. Направен е подробен анализ на аргументите на привържените и критиците на Вл. Георгиев. В последните десетилетия теорията на Вл. Георгиев е несправедливо пренебрегвана, а все повече привърженици набира старата теория на Е. Фурне, на която се базира и теорията на Р. С. П. Беекес, заложена в най-новия етимологичен речник на
гръцкия език (Etymological Dictionary of Greek. 2009). В студията се дискутират и основ­ни проблеми на пеласгийската фонетика: отражението на индоевропейските ларингали в този език, двойните и тройни отражения на някои фонеми, определянето на centum- или satdm-харакгера на пеласгийския език и др.

 

Библиография:

Бенвенист 1955; Бенвенист, Э. 1955. Индоевропейское именное словообразование. Москва: Издательство иностранной литературы, 1955. [Benveniste, Е. 1955. Indoevropejskoe imennoe slovoobrazovanie. Moskva: IzdatePstvo inostrannoj literatury, 1955.]

Гиндин 1959: Гиндин, Л. 1959. Обзор литературы по ‘пелазгекому’ языку. - Вопросы языкознания, 5/1959, с. 105-114. [Gindin, L. 1959. Obzor literatury ро ‘pelazgskomu’ yazyku. - Voprosy jazykoznaniya, 5/1959, pp. 105-114.

Гиндин 1967: Гиндин, Л. Язык древнейшего населения юга Балканского полуострова. Москва: Наука, 1959. [Gindin, L. Yazyk drevnejshego naseleniya yuga Balkanskogo poluostrova. Moskva: Nauka, 1959.]

Гиндин 1971: Гиндин, Л. К проблеме генетической принадлежности ‘пеласгийского’ догреческого слоя. - Вопросы языкознание, 1/1971, с. 44-53. [Gindin, L. К problème geneticheskoj prinadlezhnosti ‘pelasgijskogo’ dogrecheskogo sloya. - Voprosy jazykoznanie, 1/1971, pp. 44-53.

Гиндин 1981: Гиндин, Л. Древнейшая ономастика Восточных Балкан. София: БАН, 1981. [Gindin, L. Drevnejshaya onomastika Vostochnyh Balkan. Sofia: БАН, 1981.]

Мирчева 2017: Мирчева, А. Увод в палеобалканистиката. София: Ни плюс, 2017. [Mircheva, А. Uvod V paleobalkanistikata. Sofia: Ni plus, 2017.]

Откупщиков 1988: Откупщиков, Ю. Вл. Догреческий субстрат. У истоков европейской цивилизации. Ленинград: Издательство Ленинградского университета, 1988. [Otkupshchikov, Yu. Vl. Dogrecheskij substrat. U istokov evropejskoj civilizacii. Leningrad: Izdatel’stvo Leningradskogo universiteta, 1988.]

Adams 2013: Adams, D. Q. A Dictionary of Tocharian B. 2nd ed. Amsterdam - New York: Rodopi, 2013.

Arkwright 1918: Arkwright, W. G. Lycian and Phrygian Names - The Journal of Hellenic Studies, 38/1918, pp. 45-73.

Bammesberger 1982: Bammesberger, A. 1982 άγών und άγείρω. - Die Sprache, 28/1982, pp. 27-30. Beekes 1971: Beekes, Robert. S. P. A European Substratum Word. - Orbis, 29.1/1971, pp. 133-137.

Beekes 1988: Beekes, R. S. P. Laryngeal developments: A survey. - In: Die Laryngaltheorie und die Rekonstruktion des indogermanischen Laut- und Formensystems. Hrsg. von A. Bammesberger. Heidelberg, 1988, pp. 59-105.

Beekes 1995: Beekes, R. S. P. Comparative Indo-European Linguistics: An Introduction. Amsterdam&Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 1995.

Beekes 2014: Beekes, R. S. P. Pre-Greek: Phonology, Morphology, Lexicon. Leiden: Brill, 2014.

Boisacq 1916: Boisacq, E. Dictionnaire étymologique de la langue grecque. Heidelberg: Winter, 1916.

Brendenstein 1894: Brendenstein, W. ‘Kleinasiatische Ursprachen’ - In: Pauly-Wissowa Realenzyklopâdie der klassischen Altertumswissenschaft (1894 - Supplement 6), pp. 165-181.

Brendenstein 1935: Brendenstein, W. Die Erforschung der Ortsnamen in Altkleinasien - Zeitschrift fur Ortsnamenforschung, 11/1935, pp. 67-78.

Brendenstein 1950: Brendenstein,W. Der Name Labyrinth - Die Sprache, 2.2/1950, pp. 72-76.

Brown 1985: Brown, R. A. Evidence for Pre-Greek Speech on Crete from Greek Alphabetic Sources. Amsterdam: Hakkert, 1985.

Chantraine 1954: Chantraine, P. 1954. Rev.: A. J. van Windekens. ‘Le pélasgique. Essai sur une langue indo-européenne préhellénique’. Louvain. 1952. - Revue de philologie, de littérature et d‘histoire anciennes, 28/1954, pp. 85-86.

Chantrainel956: Chantraine, P. Rev.: W. Merlingen ‘Das ‘Vorgriechische’ und die sprachwissenschaftlich-vorhistorischen Grundlagen’. Wien. 1955. Revue de philologie, de littérature et d.histoire anciennes, 30/1956, pp. 285-286.

Chantraine 1963: Chantraine, P. Vues sur l’étymologie et l’histoire du vocabulaire grec. - Linguistique Balkanique, 6, 9-17.

Chantraine I-IV: Chantraine, P. Dictionnaire étymologique de la langue grecque. Histoire des mots. Vol. I-IV. Paris : Klincksieck, 1968-1980.

Conway 1901-2: Conway, R. S. The Prehellenic Inscriptions of Praesos - Annual of British School at Athens, 8/1901-1902, pp. 125-156.

Conway 1903-4: Conway, R. S. A Third Eteocretan Fragment - Annual of British School at Athens, 10/1903-1904, pp. 115-126.

Cuny 1910: Cuny, A. Les mots du fonds préhellénique en grec, latin et sémitique occidental. - Revue des Études Anciennes, 12.2/ 1910, pp. 154-164.

Deroy 1956 : Deroy, L. La valeur du suffixe préhellénique -nth- d’après quelques noms grecs en -νθος. - Glotta 35, pp. 171-195.

Driessen 2000: Driessen, C. M. On the etymology of Lat. fulvus. - XL Indogermanische Fachtagung. Halle (Sept.2000).

Duhoux 2007: Duhoux, Y. Pre-Greek Languages: Indirect Evidence. - In: Christidis, A.-F. (ed.). A History of Ancient Greek: From the Beginnings to Late Antiquity. Cambridge and New York: Cambridge University Press, pp. 223-228.

Finkelberg 2006: Finkelberg, M. Greeks and Pre-Greeks: Aegean Prehistory and Greek Heroic Tradition. Cambridge: Cambridge University Press, 2006.

Frisk I-III: Frisk, H. Griechisches etymologisches Worterbuch. Bde. I-III. Heidelberg: Winter, 1960-1972.

Furnée 1972: Fumée, E, J. Die wichtigsten konsonantischen Erscheinungen des Vorgriechischen. The Hague-Paris: Mouton, 1972.

GED: Beekes, R. S. P., L. vanBeek. Etymological Dictionary of Greek. Leiden - Boston: Brill, 2010.

Georgiev 1937: Georgiev, VI. Die Trager der Kretisch-Mykenischen Kultur, ihre Herkunft und ihre Sprache. I Teil. Urgriechen und Urillyrier (Thrako-illyrier). - Annuaire de l’Université de Sofia, Faculté historico-philologique, 33.4/1937.

Georgiev 1941: Georgiev, VI. Vorgriechische Sprachwissenschaft. Erste Lieferung. - In: Annuaire de l’Université de Sofia, Faculté historico-philologique, 37/1941.

Georgiev 1950. Inscriptions minoennes quasi-bilinques. - In: Annuaire de l’Université de Sofia, Faculté historico-philologique, 46. 4/1950, 1-85.

Georgiev 1959: Georgiev, VI. Contributions à l’étude de l’étymologie grecque. - Linguistique balkanique, 1/1959, pp. 69-86.

Georgiev 1963: Georgiev, VI. Les deux langues des inscriptions crétoises en linéaire A. Sofia: BAN, 1963.

Georgiev 1966: Georgiev, VI. Was stellt die Pelasgertheorie dar? - Lingua 16/1966, pp. 263-273.

Georgiev 1981: Georgiev, VI. Introduction to the History of the Indo-European Languages. Sofia: BAN, 1981.

Haas 1951: Haas, O. Substrats et mélange de langues en Grèce ancienne. - Lingua Posnaniensis 3/1951, pp. 63-95.

Haas 1959: Die Lehre von den indogermanischen Substraten in Grichenland. - Linguistique balkanique, 1/1959, pp. 29-56.

Hamp 1979: Hamp, E. βάτραχος again. - Ziva Antika 29. 2/1979, pp. 209.

Hamp 1982: Hamp, E. Two Prehellenic Possibilities. - Ziva Antika 32.1/1982, pp. 37-38.

Hamp 1983a: Hamp, E. Prehellenic μύλη-ZivaAntika33.1/1983, p. 12.

Hamp 1983b: Hamp, E. Prehellenic άχυρον ‘chaff, awn’. - Ziva Antika ЗЗД/1983: 22.

Hamp 1989: Hamp, E. Prehellenica 7: Words derived from IE. *g'her-. - Ziva Antika 39.1-4/1989, pp. 75-76.

Hamp 1994: Hamp, E. Prehellenica 9: κοίρανος. - Ziva Antika 44/1994, p. 44.

Hester 1965: Hester, D. A. ‘Pelasgian’ - A New Indo-European Language. - Lingua, 13/1965, pp. 335-384.

Hester 1966: Hester, D. A. A Reply to Professor Georgiev’s ‘Was stellt die Pelasgertheorie dar?’. - Lingua 16/1966, pp. 274-278.

Hesychii Alexandrini Lexicon Post loannem Albertum.

Heubeck 1961: Heubeck, A. Praegraeca. Sprachliche Untersuchungen zum vorgriechisch- indogermanischen Substrat. Erlangen: Universitâtsbund Erlangen, 1961.

Hoenigswald 1943: Hoenigswald, H. M. Rev.: VI. Georgiev ‘Vorgriechische Sprachwissenschaft’, Sofia. 1941. - Language 19/1943, pp. 269-272.

Joseph 1979: Joseph, B. Irregular [u] in Greek. - Die Sprache, 25/1979, pp. 46-48.

Kammenhuber 1961: Kammenhuber, A. Zur Stellung der Hethitisch-Luwischen innerhalb der indogermanischen Gemeinsprache. - Zeitschrift fur vergleichende Sprachforschung, 77/1961, pp. 31-75.

Katicic 1964: Katicic, R. Rev. A. Heubeck. ‘Praegraeca. Sprachliche Untersuchungen zum vorgriechisch-indogermanischen Substrat’. Erlangen. 1961. - Kratylos 9/1964, pp. 27-31.

Katicic 1976: Katicic, R. Ancient Languages of the Balkans. The Hague - Paris: Mouton, 1976.

Kortlandt 1998: Kortlandt, Fr. Reflexes of Indo-European consonants in Albanian. - Orpheus 8/1998, pp. 35-37.

Kretschmer 1896: Kretschmer, P. Einleitung in die Geschichte der griechischen Sprache. Gottingen: Vandenhoech, 1896.

Kretschmer 1922: Kretschmer, P. Pelasger und Etrusker. - Glotta, 11/1922, pp. 276-285.

Kretschmer 1925a: Kretschmer, P. Die protoindogermanische Schicht. - Glotta, 14/1925, pp. 300- 319.

Kretschmer 1925b: Kretschmer, P. Das nt-Suffix. - Glotta, 14/1925, pp. 84-106.

Kretscmer 1940: Kretschmer, P. Die vorgriechischen Sprach- und Volksschichten. - Glotta, 28/1940, 231-278.

Kretschmer 1943: Kretschmer, P. Die vorgriechischen Sprach- und Volksschichten. - Glotta, 30/1943, pp. 84-218.

Kronasser 1956: Kronasser, H. Vergleichende Laut- und Formenlehre des Hethitischen. Heidelberg: Winter, 1956.

Kronasser 1958: Kronasser, H. Paul Kretschmer (1866-1956). — Südost-Forschungen, 1.1/1958, pp. 409-412.

Kuiper 1956: Kuiper, Fr. B. J. The etymology of άνθρωπον. — Μνήμης χάριν I. Gedenkenschrift P. Kretschmer. Wien.

Kuiper 1965: Kuiper, Fr. B. J. 1968. Pre-Hellenic Labio-Velars? - Lingua, 21/1965, 269-277.

Kurilowicz 1968: Kurilowicz, J. Indogermanische Grammatik, vol. 2. Heidelberg: Winter, 1968.

Lejeune 1947: Lejeune, M. Linguistique préhellénique. - Revue des études anciennes, 49.1-2/1947, pp. 25-37.

LIV: Rix, H. et alii, Lexicon der indogermanischen Verben. Die Wurzeln und ihre Primàrstammbildungen. Bearbeitet von M. Kümmel, Th. Zehnder, R. Lipp und B. Schirmer. Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag, 2001.

Lochner-Hüttenbach 1960: Lochner-Hüttenbach, Fr. Die Pelasger. Wien: Gerold, 1960.

Masson 1962: Masson, O. Rev.: A.J. van Windekens ‘Etudes pélasgiques’. Louvain. - Revue de philologie, de littérature et d'histoire anciennes, 36/1962, 277-278.

Meillet 1908-9: Meillet, A. De quelques emprunts probables en grec et en latin. - Mémoires de la Société linguistique de Paris. 15/1908-1909, pp. 161-164.

Merlin 2020: Merlin, S. “Pre-Greek” between theories and linguistic data: Examples from the Anatolian area. - Studien zur historisch-vergleichenden Sprachwissenschaft, 17/2020, pp. 487­406.

Merlingen 1954: Merlingen, W. Rev.: A. J. van Windekens. ‘Le pélasgique. Essai sur une langue indo-européenne préhellénique’. 1952. Louvain. - Indogermanische Forschungen, 61/1954, pp. 296-302.

Messing 1954: Messing, G. M. Rev.: A. J. van Windekens ‘Le pélasgique. Essai sur une langue indo­européenne préhellénique’. Louvain. 1952. - Language, 30.1/1954, pp. 104-108.

Merlingen 1955: Merlingen, W. Das ‘Vorgriechische’und die sprachwissenschaftlich-vorhistorischen Grundlagen. Wien: Gerold, 1955.

Merlingen 1958: Merlingen, W. Zu einigen Fallen von nt > nd. - In: Studies in honor of Academician Dimitar Dechev on the occasion of his 80th anniversary. Sofia: Izdatelstvo na BAN: 130-140, 1958.

Merlingen 1962: Merlingen, W. Zum ‘Vorgriechischen’. - Linguistique balkanique, 4/1962, pp. 25-55.

Mihailova 2006: Mihailova, B. ΑΙΣΑΡΩΝ, ΑΙΣΑΛΩΝ. - Linguistique balkanique, 45.1/2006, pp. 87-91.

Mihaylova 2016: Mihaylova, В. The Pre-Greek Substratum Revisited. - In: Eds. Simmelkjaer Sandgaard Hansen, Bj.; Nielsen Whitehead, B.; Olander, Th.; Olsen, B. A. Etymology and the European Lexicon. Proceedings of the 14th Fachtagung der Indogermanischen Gesellschaft, 17-22 September 2012, Copenhagen. Wiesbaden: Reichert Verlag, 2016, pp. 307-317.

Mihaylova 2018: Mihaylova, B. On the etymology of ΕλΕΓΧΩ. - Orpheus. Journal of Indo­-European and Thracian Studies, 25/ 2018, pp. 18-22.

Mircheva, Mihaylova 2020: Mircheva, A., Mihaylova. The Reflexes of the Indo-European Laryngeals in the Paleo-Balkan Languages. - Linguistique balkanique 59.1/2020, pp. 46-61.

Obrador-Cursach 2021: Obrador-Cursach, B. Hypotheses of interference between Greek and the languages of Ancient Anatolia: the case of patronymics. - Journal of Language Relationship, 19.1-2/2021), pp. 54-70.

Palmer 1961: Palmer, L. R. Mycenaeans and Minoans (2nd ed.). London: Faber, 1961.

Peters 1980: Peters, M. Untersuchungen zur Vertretung der indogermanischen Laryngale im Griechischen (Sitzungberichte der Ôsterr. Akademie der Wissenschaften, Phil.-hist. KL, 377). Wien: Verl. der Ôsterr. Akad. der Wiss, 1980.

Poghirc 1963: Poghirc, C. L’alternance m/mb/b en thrace et en albanais. - Linguistique balkanique 6/1963, pp. 97-100.

Polomé 1988: Polomé, E. Are there any traces of laryngeals in Germanie? - In: Alfred Bammesberger (ed.). Die Laryngaltheorie und die Rekonstruktion des indogermanischen Laut- und Formensystems. Hedelberg: Winter, pp. 383—414.

Pok.: Pokorny, Julius. Indogermanisches etymologisches Worterbuch. Bem: A. Francke, 1959.

Rikov 1980: Rikov, G. T. 1980. Greek ÏKp(Paand Hittite GIS HIQQARZA. - Linguistique balkanique 28.3/1980, pp. 29-30.

Rikov 1999: Rikov, G. The formations of the Indo-European nasal infix presents ultimae laryngalis. Unpublished dissertation. VAK. Sofia, 1999.

Risch 1957: Risch, E. Rev.: W. Merlingen ‘Das ‘Vbrgriechische’ und die sprachwissenschaftlich- vorhistorischen Grundlagen’. Wien. - Kratylos, 2/1957, pp. 49-54.

Ruijgh 1965: Ruijgh, C. J. Rev.: W. Merlingen. ‘Eine altere Lehnworterschicht im Griechischem’. Wien. 1963. - Lingua, 13.1/1965, pp. 76-81.

Ruijgh 1995: Ruijgh, C. J. Observations sur les voyelles d’appui en proto-indo-européen et en grec ancien. — In : Analecta Indoevropaea Cracoviensia. Vol. IL Kurylowicz Memorial Volume. Part One. Cracow: Universitas, 1995, pp. 345-355.

Sakellariou 1977: Sakellariou, M. Peuples préhelléniques d’origine indo-européenne. Athènes: Ekdotikè Athenon, 1977.

Schwyzer 1939: Schwyzer, E. Griechische Grammatik. Erster Band. Allgemeiner Teil. Lautlehre. Wortbildung. Flexion. München: Beck, 1939.

Szemérenyi 1954: Szemérenyi, O. Greek θάφων-θάμβος-θέαμαι. - Glotta, 33/1954, pp. 238-263.

Van Windekens 1952: Van Windekens, A. J. Le pélasgique. Essai sur une langue indo-européenne préhellénique. Louvain : Publications universitaires et Institut Orientaliste, 1952.

Van Windekens 1954: Van Windekens, A. J. Contributions à l’étude de l’onomastique pélasgique. Louvain: Publications universitaires et Institut Orientaliste, 1954.

Van Windekens 1960: Van Windekens, A. J. Etudes pélasgiques. Louvain: Publications universitaires et Institut Orientaliste, 1960.

Verhasselt 2011: Verhasselt, G. The Pre-Greek Substratum. An Overview of Current Research. Les Études classiques, 79/2011, pp. 257-283.

Witczak 1993: Witczak, K. T. The triple Representation of the prothetic Vowels in Ancient Greek. - In: Studies in Greek Linguistics. Proceedings of the 14th annual meeting of the Department of Linguistics. Faculty of Philosophy. Aristotle University of Thessaloniki, 27-29 April 1993, pp. 486-496.

Zair 2012: Zair, N. The Reflexes of the Proto-Indo-European Laiyngeals in Celtic. Leiden&Boston: Brill, 2012.

Авторска биография

  • Автор: доц. д-р Биляна Михайлова, Софийски университет „Св. Климент Охридски“

    Факултет по славянски филологии
    Софийски университет „Св. Климент Охридски“
    бул. Цар Освободител 15
    София 1504, България

Файлове за сваляне

Публикуван

2026-07-24